Motivación, aptitude, multicompetencia e outros

Esta entrada vai tratar de diversos temas entre os que están; a motivación, a aptitude e a multicompetencia. Ademáis tamén se trata o tema da avaliación das diferentes actividades.

Motivámonos? É unha ledicia realizar este máster a estas alturas e non antes, xa que se o fixera cando acabei a carreira posiblemente non tería a oportunidade de coñecer todo o que estou a descubrir agora. Ademáis, como se dixo na clase, hai un antes e un despois no tema da motivación. O que está claro, é que a motivación é un tema de calidade e non de cantidade.

Foi interesante descubrir cómo se pode averiguar qué tipo de motivación ten o noso alumnado mediante actividades escritas diversas. A verdade é que é un tema superinteresante que da para moitísimo, pero soamente lle puidemos dar unha pasada rápida debido a falta de tempo. Foron tres os autores que Gonzalo decidiu incluir na súa presentación:

• Cook di que o estado está composto dunha mente con dúas gramáticas no referente á aptitude
• Dörnyei fala dunha motivación dinámica
• Ortega fala dunha calidade na motivación

Así pois, falamos de varios tipos de motivacións nos estudantes; intrínseca, integradora, identificada, extrínseca... e aqueles que carecen de motivación? Pois traballar e traballar para reforzar ese algo neles que os faga merecedores das ganas por aprender, sexa como sexa, motivalos para que sintan que o poden facer.

Dörnyei fala tamén dos mandamentos da motivación:

• Crear as condicións básicas motivadoras
• Animar á autoavaliación
• Xerar a motivación inicial
• Manter e protexer a motivación

Falamos tamén da aptitude. Quen vale e quen non vale para aprender linguas? Existen unhas aptitudes innatas na persoa? A verdade é que este tema pasaba bastante desapercibido para min, nunca me parara a pensar en profundidade sobre este tema.

 

Son moitos os factores que afectan á hora de posuir aptitudes para as linguas; si é certo que o talento natural ten cabida á hora de falar unha lingua pero tamén hai outros factores que inflúen como por exemplo o talento verbal na lingua 1, a memoria e a habilidade analítica tamén son importantes. Pódese dicir que a aptitude é unha cuestión multidimensional, existen diferentes perfís para valorar as aptitudes do falante.

No referente á multicompetencia, hai moitos postulados que afirman que a competencia é diferente.

Nativo vs Non -nativo

 

 Que nos fai pensar que un nativo pode ensinar mellor unha lingua estranxeira que alguén que non o é? Desgraciadamente, lidio con iso tódolos días no meu traballo. Deixádeme que me explique, non quero dicir, que non teña opción a ensinar a alumnos polo simple feito de non ser nativa, o que ocorre é que ao ser un colexio británico, teñen a obriga de que os profesores titulares sexan nativos ou os seus estudos estean convalidados en universidades estranxeiras. Ao ter información de primeira man podo facer a miña opinión ao respecto: como xa comentei na clase cando falamos deste tema, un profesor nativo non pode entender a orixe dos erros que comete o estudante cando fala en inglés, xa que moitos deles son xiros traducidos literalmente do castelán ou do galego que o profesor nativo descoñece. O feito de que o profesor non sexa nativo e posúa ese coñecemento da lingua estranxeira, fai pensar ao alumno que el ou ela tamén poden chegar a falar a lingua igual que o seu profesor. Estas son algunhas das vantaxes que ten ser profesor de linguas estranxeiras non nativo. Non é que desprestixie o labor dos profesores nativos, pero como toca directamente no meu terreo, teño que dar razóns de peso para defender o que eu disfruto ensinando!

Unha vez lin un artigo que me abriu algo máis os ollos e me inspirou confianza para seguir adiante. Botádelle unha ollada porque paga a pena. Titúlase 'Por qué un español puede ser mejor profesor de inglés que un nativo'.

Para rematar, as presentacións das compañeiras que aínda que foron as últimas, non deixaron de ser super entretidas e interesantes. Elisa falou sobre a multicompetencia na aprendizaxe de linguas estranxeiras, Adriana que comentou sobre a fiabilidade a validez das probas de nivel e Violeta que falou sobre a fiabilidade, validez e obxectividade á hora de avaliar.

Programas e outros recursos europeos

Antes era o OAPEE (Organismo Autónomo de Programas Educativos Europeos), agora é o SEPIE (Servicio Español Para la Internacionalización de la Educación). En realidade, ben a querer ser o mesmo, ainda que agora parece que está todo máis centralizado no chamado Erasmus +. Este tipo de programas pretenden a integración para a educación e a formación, non só dos estudantes senón tamén dos docentes, e para iso hai unha serie de ofertas para que facilitan a educación e a inclusión, así como a colaboración entre países europeos para mellorar a calidade na educación. Ata aquí todo parece estupendo, pero sinto ter que ser algo escéptica no que se refire á integración europea. Explícome: tendo visto e requetevisto o informe PISA, comparando as tasas de abandono escolar e recentemente vendo nas noticias se é positivo ou non que os alumnos leven tarefas para casa, o noso país está algo lonxe de se igualar aos países que lideran as listas en tema educativo. Se pretendemos mellorar, colaborar e aprender dos nosos 'colegas' europeos, penso que tamén se deberían ter en conta esas normas nas reformas educativas, sen embargo sen ir máis lonxe da realidade aínda estamos algo lonxe de acadar resultados similares dos países líderes que, como Finlandia, teñen do mellorciño en educación europea. Esperemos que pouco a pouco isto vaia cambiando e se teñan algo máis en conta a opinión dos profesionais do sector.

Ademáis na sesión deste tema, Gonzalo obsequiounos cun magnífico regalo: o Portfolio Europeo das Linguas!

Con el, poderemos facer constar as nosas capacidades, certificado e experiencias propias relacionadas coas linguas. Ademáis, é importante que se coñeza de primeira man, xa que os alumnos están familiarizados con el, alomenos os alumnos cos que vou facer as prácticas.

Para rematar, comentarei un pouco sobre as presentacións das miñas compañeiras. Foron esta vez Marta e Sabela, as encargadas de exponer sobre distintos programas. Marta falou sobre e-Twinning, un programa da Comisión Europea que consiste basicamente na colaboración entre distintos centros escolares europeos para fins académicos. Sabela falou de Popullar, un programa no que se trata de que os alumnos graben unha canción con letra escrita por eles mesmos na lingua estranxeira meta.

Involucrémonos e comprendamos

"Dimo e esquecerei,

móstramo e lembrarei,

involúcrame e comprenderei"

(Proverbio chinés)
 

Encántame o feito de comezar a clase cunha frase ou proverbio. Alomenos comigo funciona; fai que recorde máis o que se quere dicir na clase. As anécdotas fan que moitos alumnos recorden máis facilmente.

Esta vez tratamos o tema do traballo por proxectos, que non traballo por tarefas. Aínda que un traballo por proxectos pode conter tarefas, non ocorre o mesmo á inversa. O traballo por tarefas engloba soamente unha destreza e o traballo por proxectos, engloba máis dunha tarefa.

Trátase dunha estratexia educativa holística, multicomprensiva e fundamentalmente pártese de coñecementos que o alumno xa ten previamente adquiridos. Foméntase a aprendizaxe autónoma e están dirixidos por e para os estudantes.

É moi importante que o estudante estea identificado co tema sobre o que vai realizar o seu traballo por proxectos, xa que de non ser así, o alumno pode perder interese, entre outras cousas, e os resultados poden non ser os esperados. O rol do profesor é o de guía e mentor, pero ten un 'traballo de bodega' como dicía unha profesora do máster, que ten o seu aquel. É unha maneira novidosa e actual de aprendizaxe, que entre os nosos alumnos poida que teña éxito, pero a primeira vez que se amose este tipo de metodoloxía, poida crear reticencia ou estupor, xa que é algo que non se fixo ata agora (falo dende a experiencia que tiven como estudante). Así e todo, observando os resultados nos países nos que se levou a cabo este tipo de aprendizaxe, algo terán de bo, xa que os resultados están á vista.

Na última parte do tema, coma sempre fixéronse as presentacións das compañeiras; nesta ocasión foron Laura Ferro que falou sobre a emisión dun programa de radio en diversas linguas, Nadia que tratou sobre a autoavaliación nun traballo por proxectos e a miña presentación que tratou sobre un curso sobre a creación de páxinas web a través de proxectos.

Queda claro que a mellor maneira de aprender algo é vivenciándoo e experimentando.

Falamos?

Permitídeme que comece tamén esta entrada con outra frase de Walter Loban, defensor da ensinanza da linguaxe oral: "Please in the name of all that is good in language and thinking, please let the children talk. Let them talk a great deal", 'facede o favor en nome de tódalas cousas boas da lingua e do pensamento, por favor deixade falar aos nenos. Deixádeos que falen canto queiran'.

Claro está que se non deixamos falar aos nosos alumnos, a súa capacidade de expresión oral non vai mellorar. Por iso é tan importante ter moitos aspectos en conta á hora de traballar na expresión oral.

Como se viu na clase, existen a grandes rasgos dous tipos de actividades e estratexias: por un lado temos as de expresión oral en si, e por outro lado as de interacción oral. 

Para romper o xeo, partimos das nosas ideas sobre como realizar diferentes tarefas e para iso tivemos que identificar qué obxectivos se buscaban para as actividades que se nos formulaban.

Gustoume en concreto cando falamos sobre as diferentes maneiras de compensar as dificultades. Moitas veces, os alumnos atópanse con problemas cando teñen que falar e é a nosa labor é identificar a orixe desas carencias e poñerlles solución canto antes mellor. A este respecto falamos de:

•  coñecemento insuficiente do sistema lingüístico: o alumno atopa lagoas á hora de comunicarse por falta de exposición á lingua ou falta de recursos
• a falta de fluidez: moitas veces non se lle ofrece ao alumno o tempo suficiente para que se desenvolva na súa expresión oral
• confianza excesiva nestas estratexias: cando se lle da todo o peso ás anteriores características e iso pode crear unha fosilización da lingua
• fosilización: ás veces resulta complicado emendar un erro que quedou fosilizado durante anos debido a que non se atallou a tempo.

A pesar de todo o dito ata agora, un dos factores que máis afecta no falante da lingua estranxeira é o factor afectivo. O falante pode carecer de seguridade ou confianza e non importa canto coñecemento ou destreza na lingua estranxeira teña, se lle falta seguridade ou confianza, a súa producción oral verase mermada.

 

Para rematar esta entrada, quero comentar que sobre as distintas maneiras que existen para activar o coñecemento e as destrezas da lingua versaron as presentacións das miñas compañeiras. Neste caso foron Cristina Fernández que falou sobre a toma de conciencia na teoría cognitivista, Alicia que se centrou na apropiación na teoría sociocultural e Laura García que falou da automatización tamén na teoría cognitivista.

Comprensión oral e outros cantares

Por qué é tan importante a comprensión oral? A frase de Walter Loban, que Gonzalo incluiu na súa clase, paréceme perfecta para esta ocasión. 
 

"We listen to the equivalent of a book a day, talk the equivalent of a book a week, read the equivalent of a book a month, and write the equivalent of a book a year", que vén dicindo que 'escoitamos un libro ao día, falamos un libro á semana, lemos un libro ao mes e escribimos un libro ao ano'. 

A importancia da comprensión oral queda patente na frase anterior e hai que ter en conta que moitas veces as actividades que se realizan na clase, non só engloban unha soa destreza senón que abarcan dúas destrexas, e deste xeito non estamos a ser imparciais cos nosos estudantes.

É curioso que sendo en teoría esta a destreza máis utilizada, é coa cal os estudantes se sinten máis inseguros e quizáis unha das razóns polas que isto ocorre é porque non se está a facer este proceso de maneira eficiente. Disto versou esta segunda sesión de Gonzalo, onde primeiramente falou das vantaxes e das feblezas do método actual da comprensión oral e a seguir ofreceu unha proposta alternativa de John Field no seu libro Listening in the Language Classroom. O certo é que a maioría de nós coincidimos en que resulta pouco 'natural' o feito de repetir unha e outra vez a audición para descodificala a diferentes niveis e comprender o que se di na audición dende o nivel fónico ata o nivel da entoación.

Ademáis diso, a comprensión oral ten un punto fraco, i é que nós coma profesores, non podemos saber qué grao de comprensión oral adquire o alumno se non é por medio da expresión ou comprensión escrita ou da expresión oral. No que todos coincidimos na clase, é que as escoitas ou 'listenings' que se fan na clase soen ser bastante artificiais e non se adecúan á realidade.

Permitídeme que vos mostre a maneira que teño ou tiña eu de facer os 'listenings' cos meus alumnos (xa decidirei máis adiante se cambio o enfoque ou non). Estoume a referir a audicións de cancións, evidentemente xa non son escoitas cotiás pero son audicións en si.

1. Primeiramente antes de lles dar ningunha folla de exercicios, facían unha primeira audición da canción sen pausas. Isto dáballes tempo de se familiarizar coa canción, a entoación, a pronunciación...

2. A seguir, comentaban o que entenderan desa primeira audición.

3. Entregáballes a folla de exercicios. Incluín unha das cancións que realicei con eles e neste caso, podedes observar que antes da primeira audición o alumno debe facer os exercicios 2 e 4, con que neste caso xa non só se trata dun exercicio de comprensión oral, senón que engloba tamén parte de expresión e comprensión escrita.

4. Volvíase facer outra audición, pero esta vez, ía parando verso a verso para que ao alumno lle dera tempo de completar o exercicio. Fanse as audicións que o profesor estime oportunas (ao contrario do que se viu en clase, onde as audicións se fan todas de seguido).

5. Unha vez que o alumno tiña tódolos execicios completados, preguntábaselle se tiña algunha dúbida de vocabulario ou expresión que lle resultara máis complexa.

6. Para rematar, volvíase facer outra audición, pero esta vez, invitábase ao alumno a que cantara ou alomenos seguira a canción, xesto que lle facía recoñocer entoacións e pronunciacións da lingua oral de forma inconsciente.

Aquí tendes un enlace dunha páxina onde explica o porqué do uso de cancións na lingua estranxeira. Se nón me engano, houbo alguén que xa engadiu este enlace nunha das súas entradas, pero pareceume interesante engadilo aquí tamén.

Se ben é certo, que a maneira en que facía eu as audicións cos meus alumnos non sexa a máis acertada, dábame bastantes bos resultados.

Por último, non me esquezo de engadir o enlace a entrada que fixo Adriana sobre a comprensión oral, onde aporta moitas ideas para engadir ao repertorio da comprensión oral.

Engado tamén os enlaces das presentacións das miñas compañeiras Isabel, Eva e Ana, sobre diferentes aspectos relacionados coa comprensión oral.

Un saúdo e feliz ano compis!

Writing and More

Antes de nada gustaríame facer unha pequena apreciación en relación a estas entradas etiquetadas baixo o nome de Gonzalo Constenla. Sempre vai existir un punto en común entre todas elas e como ben dixo Gonzalo "non se pode ensinar o que non aprendemos ben",  é por iso para iso que estamos aquí, sacando proveito ou alomenos intentando sacar, de cada clase e de cada aspecto novo que nos aprenden no máster.

Dito o cal, esta primeira entrada versa sobre a tan polémica ensinanza da expresión escrita. Na súa clase, Gonzalo deunos unha copia de exercicios sobre a lingua oral e escrita que me resultaron bastante útiles (sendo franca, ao principio custoume collerlles o punto), pero puiden sacar boas ideas e reflexionar sobre actividades feitas cos meus alumnos antes de realizar este máster. Falouse tamén do ensino da expresión escrita coma un produto ou proceso e é deste último do que me gustaría falar sobre a experiencia que teño como profesora.

Botando a vista atrás, tento recordar as clases de instituto sobre aspectos relacionados sobre a escrita, e curiosamente, non me vén nada a cabeza do que poder comentar. Quererá isto dicir que este campo brillou pola súa ausencia ou quizáis non foi algo que me marcou? Sexa como for, si recordo os meus anos como profesora na academia de inglés, cando preparaba a estudantes para o exame de Trinity, onde a partir dun certo nivel debían preparar un 'topic' do que tiñan que falar e contestar ás preguntas do examinador. Para iso, os alumnos escribían unha redacción sobre un tema en concreto do que despois tiñan que conversar. O que facían basicamente era ordear as ideas das que querían falar para que no día do exame, o examinador simplemente preguntara por un aspecto en concreto e ahí o alumno facía a súa exposición que previamente tivera escrita. Isto axudáballes a eles non só a poder falar sobre un determinado tema en concreto, senón que tamén facían unha idea do que se lles pide á hora de facer unha redacción. As guías que lles dabamos eran moi concretas: tiñan que mediante un 'bubble map' incluir as ideas das que querían falar. Se por exemplo, o alumno era un grao 4 tiña que inlcuir catro ideas, se era un grao 7, sete eran as ideas sobre as que ía escribir.

Unha vez que tiñan feito iso, pasaban á segunda fase de redacción de cada unha das ideas. Para iso tamén lles dabamos una plantilla sobre a que traballar. Evidentemente isto levaba varias clases, e sempre se procuraba non botar máis de quince minutos en cada clase co 'topic' por varias razóns, basicamente para que non aborreceran a tarefa (xa que non soe ser moi exitosa) e porque pretendiamos cubrir máis aspectos da lingua como a comprensión ou a expresión oral mediante xogos e actividades variadas.

Unha vez que tiñan desenvolvidas todas as ideas, escribían un parágrafo a modo de introducción e outro a modo de conclusión. Para os graos máis baixos, ámbolos dous parágrafos constaban basicamente dunha ou dúas frases descriptivas referentes ao tema do que trababan.

Evidentemente, era un traballo duro, xa que cada vez que se traballaba algo na clase, os profesores tiñamos que revisar na casa o que se fixera na clase e ofrecer ese feedback do que falaba Gonzalo e Cristina na súa exposición, para volver entregar ao alumno na clase seguinte. Moitas das veces que se lle entregaban as correccións ao alumno, este facía caso omiso das mesmas, e había que buscar a maneira de que revisasen as correccións, pero iso xa é outro cantar.

Por último, o alumno escribía todas as ideas seguindo unha orde concreta e desta maneira conseguía escribir unha redaccion sobre un tema do que ía falar. Quizais, profundizando un pouco sobre o tema, o proceso que se levaba a cabo para ao fin simplemente facer unha exposición oral, fose un pouco arduo e demasiado longo, pero os resultados que se obtiñan eran moi positivos.

Quixen compartir convosco esta experiencia, porque se callar, poderíase utilizar no proceso de aprendizaxe da expresión escrita, xa que baixo a miña opinión, canto máis pautas se lles dean aos estudantes, mellores resultados acadarán non só no proceso da expresión escrita, senón en todos os demáis tamén.

Non quería rematar esta entrada sen antes engandir os enlaces das fantásticas entradas que fixeron Alejandra e Aida sobre as súas presentacións todas elas sobre temas relacionados co ensino da expresión escrita.

Here we go again!

 Pois aquí vamos outra vez! Outro profesor, outras actividades!

Gustaríame facer un compendio dos temas que tratamos nesta materia que é "O ensino de linguas no contexto nacional e internacional". Estes son os temas que estamos a tratar na clase, e ata agora non escribimos as sesións no blog, pero a partir de agora, aquí estará cada sesión de cada martes. Aquí están os temas que se están a tratar na clase:

• Manexo da clase
• Métodos de aprendizaxe e ensinos de linguas
• Selección e uso de libros de texto
• O ensino do vocabulario
• O ensino da gramática
• O ensino da comprensión escrita
• O ensino da expresión escrita
• O ensino da comprensión oral
• O ensino da expresión oral
• O traballo a través de proxectos
• Programas e outros recursos europeos
• Avaliación das diferentes actividades

Con Rosa xa vimos os cinco primeiros, agora con Gonzalo, veremos o resto, ou alomenos iso nos dixo el. Bueno, pois vámonos a seguir vendo nos blogs...

Ata outra!